Geleneksel Türk Sporlarına bilimsel yaklaşım

Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi (KTMÜ) ev sahipliğinde 2–4 Ekim 2026 tarihlerinde gerçekleştirilen XIV. Uluslararası Türk Halkları Geleneksel Spor Oyunları Sempozyumu Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi Geleneksel Spor Oyunları Meydanı’ndaki at sporları gösterisinin yanında geleneksel sporların korunması, eğitimde kullanılması ve dijital çağda gelecek kuşaklara aktarılması gibi temalar üzerine yapılan sunumların ardından sona erdi.

KTMÜ, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi ve Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi iş birliğinde düzenlenen sempozyumun 21 bilimsel oturumu, Kasım Tınıstanov Konferans Salonu’nun da aralarında bulunduğu beş salonda gerçekleştirildi. Kırgızistan, Türkiye, Kazakistan, Özbekistan ve Rusya’dan araştırmacıların çalışmalarının yer aldığı programda, Türk halklarının spor ve oyun kültürü tarih, eğitim, sağlık, dil, folklor ve spor bilimleri açısından değerlendirildi.

Geleneksel sporların kültürel hafızadaki yeri karşılaştırmalı çalışmalarla incelendi

Bilimsel oturumlarda geleneksel sporların tarihsel gelişimi, toplumsal dayanışmadaki rolü ve kültürel miras niteliği üzerinde duruldu. Oyunlarla ilişkili inançlar, mitolojik unsurlar ve ritüellerin ele alındığı araştırmalar, farklı coğrafyalardaki uygulamaları karşılaştırmalı olarak değerlendirdi.

Altay Cumhuriyeti’ndeki El Oyın etkinliği, Anadolu halk kültüründeki koç kaldırma geleneği ve Kırgızların evlilik öncesi ve düğün oyunları bu kapsamda incelenen konular arasında yer aldı. Manas Destanı’nın “Kökötöy’ün Aşı” bölümündeki yarışma söz varlığı ile oyunların arkeolojik ve destansı kaynaklarını ele alan çalışmalar da spor mirasının dil ve anlatı kültürüyle ilişkisine odaklandı.

Dünya Göçebe Oyunları üzerine sunulan bildirilerde ise geleneksel sporların uluslararası görünürlüğü, kültürel diplomasi ve Türk dünyasında ortak kimlik konuları değerlendirildi. Uluslararası spor organizasyonlarının toplumlar arasındaki kültürel etkileşime katkısı tartışıldı.

Atlı sporlar ve güreşler güncel spor biliminin yöntemleriyle ele alındı

Kök Börü, kokpar, buzkashi, cirit ve atlı okçuluk, sempozyumun başlıca araştırma alanları arasında yer aldı. Bu sporların tarihsel kökenleri, kültürel anlamları ve kuşaklar arası aktarım süreçleri üzerine çalışmalar sunuldu.

Geleneksel Türk okçuluğu ile Kök Börü’nün kültürel aktarım açısından karşılaştırıldığı araştırmanın yanı sıra atlı sporlar üzerine yapılan çalışmaların bilimsel haritasını inceleyen bir bildiriye de yer verildi. Atçılık ve okçuluğa ilişkin tarihi metinlerin söz varlığını konu alan araştırmalar, bu alanlardaki yazılı kaynakları gündeme taşıdı.

Aba güreşi, Kazak güreşi, alış ve kemer güreşi üzerine bildirilerde ise geleneksel ve modern antrenman yöntemleri, genç sporcuların fiziksel gelişimi ve karakter oluşumu incelendi. Müsabaka kurallarının sportif başarıyla ilişkisi ve geleneksel sporların bilimsel yöntemlerle desteklenmesi de oturumlarda ele alındı.

Çocuk ve zekâ oyunlarının eğitimde kullanımına yönelik araştırmalar paylaşıldı

Sempozyumun eğitim odaklı oturumlarında ise geleneksel oyunların çocukların bilişsel, sosyal ve fiziksel gelişimindeki yeri değerlendirildi. Mangala/göçürme, toguz korgool ve toguzkumalak gibi zekâ oyunlarının eğitimsel işlevleri ile hareketli oyunların beden eğitimi derslerinde kullanılması üzerine çalışmalar sunuldu.

Araştırmalarda çocuk oyunlarının motor beceriler, sosyalleşme, takım içi etkileşim ve kültürel aidiyetle ilişkisi ele alındı. Geleneksel oyunların öğretmen yetiştirme süreçlerinde ve üniversite öğrencilerinin eğitiminde nasıl değerlendirilebileceğine yönelik yaklaşımlar paylaşıldı.

Sağlık ve spor bilimleri alanındaki bildirilerde üniversite öğrencilerinin sağlıklı yaşam alışkanlıkları, ilkokul öğrencilerinin fiziksel gelişimi ve farklı spor dallarındaki sporcuların fiziksel yeterlilikleri incelendi. Tedavi edici beden eğitimi uygulamaları ve oyunların öğrencilerin psikolojik esnekliğiyle ilişkisi de programda yer aldı.

Dijitalleşmenin kültürel aktarım için sunduğu olanaklar tartışıldı

Geleneksel oyunların dijital çağdaki dönüşümü, sempozyumda üzerinde durulan güncel konulardan biri oldu. Sosyal medyanın millî oyunların tanıtılması ve yaygınlaştırılmasındaki rolü ile dijital ortamların kültürel aktarım açısından sunduğu olanaklar değerlendirildi.

“Atadan Ekrana” başlıklı çalışmada Z kuşağının geleneksel sokak oyunlarına ilişkin bilgi, deneyim ve dijital dönüşüm algıları incelendi. Geleneksel çocuk oyunlarının dijitalleştirilmesine yönelik araştırmalarda ise mevcut uygulamalar ve gelecekte geliştirilebilecek yaklaşımlar ele alındı.

Yapay zekâ çağında Türk dünyasının geleneksel çocuk oyunlarının korunması ve gelecek kuşaklara aktarılmasına yönelik kavramsal bir model önerisi de paylaşıldı. Bu bildiriler, geleneksel oyunların gençlerle buluşturulmasında teknoloji ve iletişim çalışmalarının rolünü gündeme taşıdı.

KTMÜ deneyimi üzerinden üniversitelerin geleneksel sporlardaki rolü değerlendirildi

Sempozyumun son oturumlarında geleneksel sporların üniversite yaşamındaki yeri ve öğrencilerin bu oyunlara katılımının geliştirilmesi üzerinde duruldu. KTMÜ deneyimini konu alan çalışmada, Türk halklarının geleneksel sporlarının üniversite sporları sistemi içinde yaşatılması ve yeniden canlandırılması ele alındı.

Tepük oyununun beden eğitimi derslerinde öğrencilerin motivasyonuyla ilişkisi ve geleneksel zekâ oyunlarının yükseköğretimdeki pedagojik önemi üzerine araştırmalar da sunuldu. Ayrıca “oyun” sözcüğünün kökeni ve anlamları ile günümüzde Kırgız göçebe oyunlarında mekânın kullanımı incelendi.

Programda, bir önceki sempozyumun bildirilerini spor branşları, oyunlar ve araştırma eğilimleri bakımından değerlendiren bir çalışma da yer aldı. Böylece alandaki akademik birikimin hangi konularda yoğunlaştığına ilişkin değerlendirmeler paylaşıldı.

Sempozyum, geleneksel sporların korunması ve geliştirilmesine yönelik araştırmaların; eğitim uygulamaları, kültürel aktarım ve teknolojik dönüşümle birlikte ele alındığı bilimsel oturumlarla tamamlandı.